Açıklama
“Ters motifi” sembol, söylem, davranış yansımaları olarak değerlendirilebilir. Semboller, kültürün, dilin, duyguların ve kişilerarası iletişimin aracısı konumundadır. Kişisel gelişim uygulamalarında tersini söyleyerek iletişim becerisi kazanma, dediğini yaptırma gibi eylemlerle anlam kazanır. Eski Türk inanç sistemlerinde “ters motifi”, halk inanışlarında, büyü uygulamalarında sıkça tercih edilmiştir. Ters motifi halk kültüründe yağmur yağdırma ritüellerinde elleri ters çevirme ve ceketleri ters giyme, nazardan korumak için çocuklara atletini ters giydirme, gibi uygulamalarla görülür.
Türk kültür ve medeniyetinin önemli şahsiyetlerinden birisi olan Nasreddin Hoca fıkralarında da “ters motifi”nin çeşitli örneklerine rastlanılmaktadır. Söz konusu örnekler; halk inanışları, gelenekler, kişilerarası iletişim kurma, mitolojik anlam vb. yönleriyle tespit edilmiştir. Nasreddin Hoca’nın eşeğine ters binmesi, eşiyle müneccimlik yaparken birbirinin tersi sözler söyleyerek tamamlayıcı olmaları, oğluyla ancak tersini söyleyerek iletişim kurabilmesi, Nasreddin Hoca’nın öldüğünde kendisini ters/tepe üstü gömmelerini söylemesi, yeni doğmuş oğluna kız adını vermesi, vb. konuya örnek verilebilir.
Nasreddin Hoca, toplumsal hayatın düzenini sağlamak, bireyi topluma yeniden kazandırmak, doğru iletişim kurmak, kültürel değerleri ölümsüzleştirmek amaçlarıyla mücadele eder. Nasreddin Hoca fıkraları mizah, eğitme, düşündürme ve güldürme eylemlerinin bir arada görüldüğü anlatılar olup gerek eski Türk inanışlarının izlerini, ata kültünü yaşatmak gerekse ideal örnekler olabilmek için önemli mesaj içerikleriyle doludur. Fıkralarda tespit edilen “ters motifi”ne bağlı örnekler, psiko-sosyal ve sembolik açılardan tahlil edilerek değerlendirilecektir.
| Anahtar Kelimeler | Keywords | Nasreddin Hoca, fıkra, ters motifi, sembol, tahlil. |
|---|
