Açıklama
Türk halk kültüründe motifler, estetik birer süsleme öğesi olmanın çok ötesinde kolektif bilinçdışının derinliklerinden süzülüp gelen arketipsel kodların sembolik taşıyıcılarıdır. Bu çalışma, evrensel bir sembol olan güvercin motifini Mezopotamya’nın kadim anlatılarından Anadolu’nun manevi inşasına uzanan süreçte "ilahi habercilik" ve "don değiştirme" motifleri üzerinden incelemektedir. Araştırmanın temel amacı Nuh Tufanı anlatısındaki "müjdeci güvercin" motifi ile Hacı Bektaş Veli’nin Anadolu’ya gelişindeki "güvercin donuna girme" motifli menkabe arasında anlamsal açıdan benzerlik ve farklılıkları ortaya koymak, aynı zamanda bu izleğin Türk halk inanç yapısı içindeki karşılığını belirlemektir. Bu çalışmada öncelikle nitel araştırma yöntemlerinden literatür taraması yoluyla elde edilen veriler, karşılaştırmalı mitoloji ve C. G. Jung tarafından kavramsallaştırılan arketipsel analiz yöntemiyle incelenmiştir. Araştırmanın kapsamı söz konusu iki anlatı ile sınırlandırılmış olup çalışmada güvercinin kaos dönemlerini sonlandıran ve yeni bir düzen kuran manevi bir "kurtarıcı" figürü olarak işlevi irdelenmiştir. Yapılan inceleme sonucunda her iki anlatıda da güvercinin "kaostan kozmosa" geçişte merkezi bir rol üstlendiği tespit edilmiştir. Nuh Tufanı'nda biyolojik yaşamın devamlılığını müjdeleyen güvercin, Hacı Bektaş Veli menkabesinde Anadolu’nun kültürel ve manevi fethini temsil etmektedir. Bu bağlamda güvercin motifinin saldırgan ve tahakküm odaklı fiziksel güce karşı barış ve masumiyet aracılığıyla dönüştürücü bir etki yaratan “yapıcı güç” arketipinin Türk halk muhayyilesindeki en somut yansıması olduğunu söylemek mümkündür. Güvercin, farklı tarihsel süreçteki her iki anlatıda sadece bir kuş olmayıp felaketler sonrası yeni düzenin kurulmasında, kutsal coğrafyanın belirlenmesinde ve toplumsal huzurun sağlanmasında işlevsel bir motif olarak süreklilik göstermektedir.
In Turkish folk culture, motifs are far beyond being mere aesthetic ornaments; they are symbolic carriers of archetypal codes emerging from the depths of the collective unconscious. This study examines the dove motif -a universal symbol- within the process spanning from the ancient narratives of Mesopotamia to the spiritual construction of Anatolia, specifically through the motifs of "divine messenger" and "metamorphosis" (changing form/don değiştirme). The primary objective of the research is to reveal the semantic similarities and differences between the "messenger dove" in the Noah’s Flood narrative and the hagiographic account of Hacı Bektash Veli’s arrival in Anatolia in the "guise of a dove." Furthermore, it aims to determine the correspondence of this trajectory within the structure of Turkish folk beliefs. The data, obtained through a literature review - one of the qualitative research methods - were analyzed using comparative mythology and the method of archetypal analysis conceptualized by C. G. Jung. The scope of the research is limited to these two narratives, investigating the function of the dove as a spiritual "savior" figure that terminates periods of chaos and establishes a new order. The analysis concludes that the dove plays a central role in the transition "from chaos to cosmos" in both narratives. While the dove in Noah’s Flood heralds the continuity of biological life, in the hagiography of Hacı Bektash Veli, it represents the cultural and spiritual conquest of Anatolia. In this context, it is possible to state that the dove motif is the most concrete reflection in the Turkish folk imagination of the “constructive power” archetype, which creates a transformative effect through peace and innocence against aggressive and domination-oriented physical power. Across both narratives in different historical processes, the dove is not merely a bird but functions as a persistent motif in re-establishing order after disasters, determining sacred geography, and ensuring social harmony.
| Anahtar Kelimeler | Keywords | Güvercin Motifi, Arketipsel Analiz, Nuh Tufanı, Hacı Bektaş Veli, Don Değiştirme |
|---|
