Açıklama
Öz (Türkçe)
İslam sanatlarının en önde gelenlerinden biri olan Hüsn-i Hat, kitap sanatlarının sınırlarını aşarak mimariden madene, ahşaptan cama kadar pek çok farklı malzemede yerini almıştır. İslam Maden Sanatındaki yeri ise İslam Devleti'nin kuruluş dönemindeki ilk sikkelerden başlayıp daha sonra tas, ibrik, kâse ve şamdan gibi madenî objelere yayılmıştır.
Bu bidiride, Orta Çağ İslam maden sanatının en nadide eserlerinden biri olan “Wade Kupası” tezyini unsur olarak hat sanatı bakımından incelenmiştir. Günümüzde Cleveland Sanat Müzesi’nde sergilenen bu pirinç kupa, 12. yüzyıl sonu veya 13. yüzyıl başında Kuzey İran’ın Horasan bölgesinde üretilmiştir. Moğol istilasıyla birlikte Horasanlı ustaların batıya göç etmesi, "Canlı Yazılar " gibi bu ekolün ayırt edici sırlarıyla beraber Musul ve ardından Memlük sanatına taşınmasına sebep olmuştur.
Kupanın süslemesinin en dikkat çekici noktası, gövdesinin kenarında insan figürleri, hayvanlar ve kuşlardan oluşan harflerle işlenmiş olmasıdır. “Canlı” veya "İnsan Başlı” yazılar olarak adlandırılan bu üslupta, kullanılan hatların dikey uzantıları detaylı insan yüzleriyle sonlanmaktadır. Harf gövdeleri ise hareketli figürlere dönüşmektedir.
Sarı pirinç üzerine gümüş kakma tekniğiyle işlenen bu kupada yer alan tasvirler, Orta Çağ İslam medeniyetinin astronomi ve astrolojiye olan ilgisini yansıtan 12 burcu tasvirleridir. Kaide ve çanak kısmında yer alan yazıların metinlerinde ise kupa sahibine yönelik "İzzet, İkbal ve Beka" gibi geleneksel iyi dileklerden oluşsa dualar yer ahmaktadır.
Çalışmada, kupanın tezyinatında, İslam estetiğine göre soyut harfler ile figüratif tasviri nasıl birleştirdiği incelenirken, kullanılan hat çeşitleri, metin ve anlamları, harf-figür ilişkisi, motif ve sembolleri de tespit edilmiştir.
“Canlı Yazı” üslubuyla tezyin edilmiş olmaları nedeniyle, “Wade Kupası” ile mukayese etmek amacıyla, Aynı ekole ait, British Museum 1848,0805.2 envanter numaralı ibrik ve Hermitage Museum’deki “Bobrinski Kovası” adlı eserlere çalışmada yer verilmiştir.
(abstract): Islamic Calligraphy, one of the most prominent Islamic arts, has transcended the boundaries of book arts to find its place in diverse materials ranging from architecture to metalwork, and wood to glass. Its significance in Islamic metalwork began with the earliest coinage of the founding period of the Islamic State and subsequently expanded to metallic objects such as bowls, ewers, basins, and candlesticks.
In this paper, the "Wade Cup," one of the most exquisite artifacts of medieval Islamic metalware, is examined in terms of calligraphy as a decorative element. Currently exhibited at the Cleveland Museum of Art, this brass cup was produced in the Khorasan region of Northern Iran in the late 12th or early 13th century. Following the Mongol invasion, the westward migration of Khorasani craftsmen led to the transmission of this school's distinctive secrets—such as "Animated Scripts"—to Mosul and subsequently to Mamluk art.
The most striking aspect of the cup's ornamentation is the execution of letters composed of human figures, animals, and birds along the rim of its body. In this style, referred to as "Animated" or "Anthropomorphic" scripts, the vertical extensions of the calligraphy terminate in detailed human faces, while the bodies of the letters transform into kinetic figures.
The depictions on this cup, crafted using the silver inlay technique on yellow brass, portray the twelve zodiac signs, reflecting the medieval Islamic civilization's interest in astronomy and astrology. The inscriptions on the base and the bowl consist of traditional benedictions and prayers for the owner, such as "Glory, Prosperity, and Longevity" (Izz, Iqbal, and Baqa).
This study analyzes how the cup’s decoration integrates abstract lettering with figurative representation according to Islamic aesthetics, while also identifying the calligraphic styles, texts and their meanings, the letter-figure relationship, and the motifs and symbols employed. To provide a comparative analysis of the "Animated Script" style, the study also includes the ewer from the British Museum (inventory no. 1848,0805.2) and the "Bobrinski Bucket" in the Hermitage Museum, both belonging to the same artistic school.
| Anahtar Kelimeler | Keywords | Wade Kupası, İnsan Başlı Yazılar, The Wade Cup, Anthropomorphic Scripts, Animated Scripts |
|---|
