Açıklama
Bu çalışma, Anadolu kültüründe ölümün yalnızca biyolojik bir son değil, ritüel ve mekânsal olarak düzenlenmiş bir “eşik geçişi” olarak kavramsallaştırıldığını ileri sürmektedir. Araştırmanın temel problemi, Orta Asya Türk kurganlarından Anadolu’daki lahit, sanduka ve dokuma kompozisyonlarına uzanan geniş tarihsel süreçte ölümle ilişkili motiflerin hangi sembolik mantık üzerinden süreklilik gösterdiğinin belirlenmesidir. Çalışma, motifleri biçimsel benzerlikler üzerinden değil, ölüm eşiğindeki işlevleri doğrultusunda tipolojik bir yaklaşımla incelemektedir.
Bu bağlamda kapı ve portal biçimleri mekânsal geçişi temsil eden eşik motifleri olarak; sandık ve sanduka kapalı liminal alanı ifade eden muhafaza edici formlar olarak; yol, su yolu ve zikzak düzenlemeleri geçiş sürecini simgeleyen hareket motifleri olarak değerlendirilmiştir. Hayat ağacı dikey kozmik ekseni temsil ederken, aslan, ejder ve yılan gibi eşik bekçisi figürleri ile muska ve üçgen düzenlemeler koruyucu sınır işlevi üstlenmektedir. At motifi ise psikopomp karakteriyle ruhun öte dünyaya taşınmasını simgeleyen rehber unsur olarak ele alınmıştır.
Arkeolojik veriler, mezar mimarisi ve Anadolu dokuma örneklerinin karşılaştırmalı ikonografik analizi sonucunda, ölümün kontrollü ve korunmuş bir geçiş olarak tasavvur edildiği ortak bir sembolik modelin süreklilik gösterdiği ortaya konulmaktadır. Çalışma, Anadolu dokuma yüzeylerinin yalnız estetik nesneler değil, ölüm ve geçiş ritüellerinin taşınabilir mekânsal modelleri olarak okunabileceğini önermektedir.
| Anahtar Kelimeler | Keywords | motif, eşik, ikonografi, sanduka, hayat ağacı |
|---|
