Açıklama
Bu bildiri, dört temel element olan hava, su, toprak ve ateşin çeşitli kültürlerde motifleşme süreçlerini geleneksel ekolojik bilgi belleği bağlamında incelemeyi amaçlamaktadır. Bu amaç doğrultusunda görsel ve yazılı literatür taraması yapılacak, elde edilen veriler sembolik antropoloji ve kültürel ekoloji kuramsal çerçevesinde tarihsel ve kültürel perspektiften yorumsamacı ve karşılaştırmacı yaklaşımlarla analiz edilecektir. Elementler, insanlık kültür ve tarihinde kozmolojiler ile mitolojilerin temelinde yer almalarının yanı sıra insanın doğayla girdiği etkileşimin görsel yansıması olma işlevini yerine getirmiştir. Bu görsel yansımanın izlerini, maddi kültür ürünleri olarak niteleyebileceğimiz halı, kilim, seramik, giyim-kuşam, takı, ritüel gereçleri gibi nesneler üzerinden sürebilmek mümkündür. İnsanlık, element motiflerini bu nesnelerin üzerine işleyerek çevreye dair deneyimini diğer bir ifadeyle geleneksel ekolojik bilgi belleğini görsel ve kültürel kodlara dönüştürmüştür. Aynı zamanda dört elementin ritüel gereçleri üzerinde motif olarak yer alması elementlerin ritüele dair kültürel pratikler açısından da önemine işaret etmektedir. Bu durum bize dört elementin biyo-fiziksel dünyanın oluşumunda olduğu kadar toplumların hem maddi kültür ürünlerinin oluşmasında hem de kültürel pratiklerinin şekillenmesinde etkili olduğunu göstermektedir. Hava, su, toprak ve ateş elementleri öncelikle bir doğa unsuru olarak kozmolojik anlamıyla birlikte motifleşmiş ve geleneksel ekolojik bilgi belleği işlevi üstlenmiştir. İnsanlığın havaya dair deneyimi ve gözlemi mevsim döngüsünü anlayabilmesini, su ve toprağa dair bilgisi tarımsal üretim yapabilmesi ile mekânsal aidiyetini kurabilmesini, ateş sayesinde de pişirme tekniklerini geliştirebilmesini sağlamıştır. Tüm bunlar bu dört elementin, insanlığın yaşamsal faaliyetini sürdürebilmesini sağlayan geleneksel ekolojik bilgi belleğinin temelini oluşturduğunu göstermektedir. Dahası insanlık kendisi için yaşamsal öneme sahip bu dört element etrafında pek çok inanç ve inanış meydana getirerek bunlara bereket, üreme, arınma ritüelleri odağında kutsiyet atfetmiştir. Dört elementin görsel forma dönüşmesinin örneklerine bakıldığında genellikle havanın spiral, bulut; suyun dalga, damla, yağmur; toprağın spiral, toprak ana, hayat ağacı; ateşin alev, yukarı bakan üçgen motiflerinde karşımıza çıktığı görülmektedir. Sonuç olarak, dört element motifinin kozmolojik, mitolojik anlamlarının yanı sıra kültürel süreklilik bağlamında geleneksel ekolojik bilgi belleğinin taşıyıcısı ve insanlığın doğayla girdiği etkileşimin görsel kodları olduğunu söyleyebiliriz. Bu çalışma, geleneğin doğa üzerinden aktarılan bilgisinin kadim elementler ile görselleşmesinin farklı kültürlerdeki benzerlik/farklılıkları üzerine odaklanacak kültür merkezli bir araştırmadır.
| Anahtar Kelimeler | Keywords | Dört element motifi, geleneksel ekolojik bilgi belleği, sembolik antropoloji, kültürel ekoloji, bereket |
|---|
