Açıklama
Masallardaki yeraltı dünyasına geçiş yollarıyla ilgili motifler, kuyu; nehirin, denizin dibi, suyun altı; mağara veya sihirli bir kaya olabilir. Yapısal bir inceleme bakış açısıyla bakarak masalların motif yapısını çıkarmak ve dikkati motifler üzerine yoğunlaştırarak çalışmak masalın derinliğini, karmaşık ontolojik yapısını anlamamızı sağlar. Motif, yani “masalın parçalanamayan en küçük birimi” anlatıldığı çevrenin kültür kodlarını taşır. Motiflerine dokunmak, değiştirmek masaldan çıkmak olur. Bildirimizdeki masallar Gaziantep masallarından seçilmiş olup, bölge özelinde konuyu incelerken dar pencereden bütün masal dünyasına açılmış olduğumuz kanaatindeyiz. Çalışmamızın evrenini oluşturan masallar kendi derlememizdir.
Masallarda yeraltı dünyasına giriş yolları ile ilgili motifler, mitolojideki üç katmanlı dünya modelinin yeraltı yolculuğu ile ilgili yaklaşımını yansıtır. Dikey dünya modeli Türk mitolojisinde dünyayı yukarı, orta ve aşağı dünya olmak üzere üç katmanlı olarak düşünen bir yaklaşımdır. Üst-yukarı dünya tanrılar, iyi ruhlar, tanrısal varlıklar; orta dünya insanlar ve olağan varlıklar, aşağı dünya kötü ruhlar, insanlara zarar verenler ve bizden olmayanlar, olağanüstü güce sahip varlıklardır. Bu üçlü bölünme bilinen ve görünenle görünmeyenin ilişkisine yer verir. Gerek yukarı dünya-gök katındaki iyi ruhlar, gerekse yeraltındaki kötü ruhlar bizden olmayanlardır. Mitlerin kendini gösterme yerleri içerisinde masallar, efsaneler, destanlar vardır. Ancak halk anlatılarındaki az veya çok yansımalarına rağmen bir masal, efsane ya da destan metni mit gibi kutsal değildir, anlaşılan mit kendini masalda devam ettirirken kutsallığını geride bırakmıştır. O yüzden mitteki mağara, dağ kimi zaman kutsalken masalda bu motifler kutsal olup olmama niteliğini kaybetmiş ama temel özellikleri yaşamaya devam eden kültlerle devam etmiş, böylece masal eski kutsalın, inancın, sembolün, ilkel bilgi kaynağının, dünyayı anlama modelinin kutsallık boyutundan sıyrılmış çerçevesi olmuştur.
| Anahtar Kelimeler | Keywords | Motif, masal, mitoloji, yeraltı , Gaziantep |
|---|
