Uluslararası Gelenekten Geleceğe Anadolu Motifleri Sempozyumu

Orta Asya'dan Anadolu'ya Hayat Ağacı Motifinin Kültürel Sürekliliği ve Sanatsal Yansımaları

Planlanmamış

15dk

Mersin

1.6 Orta Asya–Anadolu Sanatsal Etkileşim Ağları | Artistic Interaction Networks Between Central Asia and Anatolia

Konuşmacılar

Sinan ATÇI (Olgunlaşma Enstitüleri)

Açıklama

Türk kültür tarihinde ağaç, en eski devirlerden itibaren kutsal kabul edilen ve hayatın, sonsuzluğun, yeniden doğuşun sembolü olarak mitolojik anlatılarda yer alan önemli bir unsurdur. Orta Asya'dan Anadolu'ya uzanan coğrafyada, Türk toplulukları arasında "hayat ağacı", "dünya ağacı" veya "bayterek" gibi adlarla anılan bu motif, kökleriyle yeraltını, gövdesiyle yeryüzünü, dallarıyla gökyüzünü birbirine bağlayan kozmik bir varlık olarak tasavvur edilmiştir. Bu çalışma, hayat ağacı motifinin Orta Asya'dan Anadolu'ya uzanan tarihsel süreçteki kültürel sürekliliğini ve sanatsal yansımalarını disiplinler arası bir yaklaşımla incelemeyi amaçlamaktadır.
Araştırma kapsamında, hayat ağacı motifinin Hun, Uygur, Altay, Yakut gibi farklı Türk boylarındaki mitolojik temelleri, türeyiş efsanelerindeki yeri, Şamanist inançlardaki işlevi ve İslami dönemdeki dönüşümü ele alınmaktadır. Özellikle Anadolu Selçuklu dönemi mimari eserlerinde (Sivas Gök Medrese, Erzurum Çifte Minareli Medrese, Divriği Ulu Cami) ve Artuklu sikkelerinde görülen hayat ağacı tasvirleri, motifin taşıdığı sembolik anlamlar bağlamında analiz edilmektedir. Bu eserlerde hayat ağacının çift başlı kartal, ejder, kuş gibi figürlerle birlikte kullanımı, Orta Asya inanç sisteminin Anadolu'daki devamlılığını göstermesi bakımından önem taşımaktadır.
Çalışma, hayat ağacı motifinin Osmanlı döneminde mimari, mezar taşları, halı-kilim, çini ve el sanatlarında nasıl yaşatıldığını ve Cumhuriyet döneminde geleneksel sanatlardan çağdaş tasarımlara uzanan süreçteki varlığını da irdelemektedir. Adana Olgunlaşma Enstitüsü arşivinde bulunan motif envanterinden hareketle, hayat ağacı motifinin Anadolu'daki geleneksel kullanım biçimleri ve bu motifin somut olmayan kültürel miras kapsamında belgelenmesi, korunması ve sürdürülebilir dijital arşivlerde toplanması konularına da değinilmektedir. Sonuç olarak, hayat ağacı motifinin binlerce yıllık bir kültürel birikimin ürünü olarak Orta Asya'dan Anadolu'ya uzanan coğrafyada ortak bir motif mirası oluşturduğu ve günümüzde de estetik ve sembolik değerini koruyarak varlığını sürdürdüğü ortaya konmaktadır.