Açıklama
Duvak, gelinlerin baba evinden koca evine göçerken örtüldüğü, ölüp
dirilmeyi sembolize eden kimliksiz bir zırhtır. Tumak (Kazak), devak (Bulgar),
duvak (Sırp), tuvok (Özbek), tubak(Kırgız) vb. (Aydemir 2013: 623’ten Koç-
Koca 2013:146) gibi kullanımlarıyla duvak, Türk dünyasında yaygın kullanıulan
terimlerden biridir. Geleneksel kültürde duvaklar genellikle kırmızı renktedir.
Kırmızıdan sonra en çok eşlik eden renk yeşildir. Bu yüzden halk bilimi
metinlerinde duvak, genellikle al-yeşil sıfatıyla motif haline gelmiştir. Duvağın
sembolik anlamını çözümleyebilmek için özellikle doğum, evlilik ve ölüm
şeklinde genelleyebileceğimiz geçiş dönemlerindeki uygulamalara bakmak
gerekir. Duvağı oluşturan motifler, damgalar, renkler, kalıplar, takılar kültürel
belleği mitolojik köklere götürebilir. Geleneksel dünya görüş penceresinden
bakıldığında Türkler giysiyi dikey düzlemde algılarlar. Giysinin üst kısmı Üst
dünya ile, orta kısmı yaşadığımız dünya ile, alt tarafı ise alt dünya ile
ilişkilendirilir. Dost başa, düşman ayağa bakar sözü bu görüşün en veciz
ifadesidir. Hayatın geçiş dönemlerinden evliliğin “başı göğe ermek”, “bir yastığa
baş koymak”, “başı gülmek” vb. söz kalıplarının gösterdiği üzere kut başa
konmaktadır. Bu yüzden duvakla bir bütün olan baş süslemeleri geçiş dönemi
giysilerinin en önemli motiflerini oluşturmaktadır. Anadolu’da mitolojik anlamı
silikleşen ve süs unsuru gibi görülen gelin başı süslemelerinin mitolojik anlamları
Türk dünyasında, özellikle de arkaik destanların dünyasında çok canlı bir şekilde
korunmuştur. Bu çalışmada gelin başı ve duvak ile ilgili motiflerin mitolojik
anlamları Sibirya Türklerinin konuyla ilgili inançları ile karşılaştırmalı olarak
incelenecektir.
| Anahtar Kelimeler | Keywords | mit, destan, Türk |
|---|
