Açıklama
Göynük tokalı örtme, dokumacılığın çok uzun yıllardan beri sürdürüldüğü ve geleneksel bir kimlik kazandığı Göynük’te üretilen özgün bir baş örtüsüdür. İki parça ince pamuklu bez dokumanın birleştirilmesiyle meydana gelmektedir. Örtmenin özellikle kısa kenarları ile baş üstüne gelen kısmı desenlidir. Kısa kenarlarında yer alan saçaklara bağlanan kırmızı püsküller yörede “toka” orak adlandırılmaktadır. Bu nedenle örtü, “tokalı örtme” ismiyle anılmaktadır.
Tokalı örtmeler, Göynük’ün geleneksel kadın giyim kültürünün önemli bir parçasını oluşturmakta ve yerel dokumacılık geleneğinin günümüze ulaşan özgün örnekleri arasında yer almaktadır. Örtme bezemeleri, teknik uygulama biçimleri ve motif karakterleri açısından temel olarak iki ana grupta değerlendirilebilir. Bu sınıflandırma, bezemelerin örtü üzerindeki konumuna ve kompozisyon düzenine göre yapılabilir.
İlk grubu baş bezemeleri oluşturmaktadır. Bunlar örtünün baş üzerine gelen bölümünde yer almaktadır ve genellikle daha yoğun, dikkat çekici motiflerden meydana gelmektedir. Baş bezemeleri, örtünün en görünür kısmında bulunduğu için hem estetik hem de sembolik açıdan daha güçlü bir anlatım taşımaktadır.
İkinci grubu ise zemin ve alın bezemeleri oluşturmaktadır. Zemin bezemeleri, örtünün genel yüzeyine yayılan daha düzenli ve tekrar eden motiflerden oluşmaktadır. Alın bezemeleri ise baş kısmına yakın yatay şerit ya da bordür düzenlemeleri şeklinde karşımıza çıkmaktadır.
Yörede kullanılan baş bezeme motifleri hem adlandırmaları hem de biçimsel özellikleri bakımından zengin bir çeşitlilik göstermektedir. Bu motifler genellikle örtünün başa gelen kısmında yoğunlaşmakta ve kompozisyonun en dikkat çekici bölümünü oluşturmaktadır. Baş bezemelerinde görülen başlıca motifler, gayıklı baş (kayık), göz, kilim başı / yarım kilim başı, uzun baş (mezar taşı), makasçık, kelebek, gaydırak (kaydırak), çaprazcık (çengel), koyun gözü ve mekik baş olarak adlandırılmaktadır. Zemin ve alın motiflerine de goguk (gügük – yaban lalesi), para, kelebek ve gaydırak (kaydırak) isimleri verilmektedir.
Bildirinin amacı Göynük yöresine özgü tokalı örtmelerde yer alan motifleri tespit etmek, sınıflandırmak ve bu motiflerin taşıdığı sembolik anlamları ortaya koymaktır.
The Symbolic Language of the Motifs in Göynük Buckled Coverings
Abstract
The Göynük buckle-style headscarf is a unique headscarf produced in Göynük, a region where weaving has been practiced for many years and has acquired a traditional identity. It is made by joining two pieces of fine cotton fabric. The headscarf, especially its short edges and the part that rests on the head, is patterned. The red tassels attached to the fringes on the short edges are called "toka" or "toka" in the region. Therefore, the headscarf is known as the "buckled headscarf".
Buckled headscarves constitute an important part of Göynük's traditional women's clothing culture and are among the unique examples of the local weaving tradition that have survived to the present day. The headscarf decorations can be evaluated in two main groups based on their technical application methods and motif characteristics. This classification can be made according to the position of the decorations on the headscarf and the compositional arrangement.
The first group consists of head decorations. These are located on the part of the veil that covers the head and generally consist of more dense, eye-catching motifs. Because head decorations are on the most visible part of the veil, they carry a stronger expression both aesthetically and symbolically.
The second group consists of ground and pediment decorations. Ground decorations comprise more regular and repeating motifs spread across the general surface of the covering. Pediment decorations, on the other hand, appear as horizontal strips or border arrangements near the head.
The head ornament motifs used in the region exhibit a rich variety in terms of both their names and formal characteristics. These motifs are generally concentrated on the part of the head covering that touches the head, forming the most striking part of the composition. The main motifs seen in head ornaments are called boat head, eye, rug head/half rug head, long head (tombstone), scissor, butterfly, slide, cross, sheep's eye, and shuttle head. The background and forehead motifs are also named goguk (wild tulip), money, butterfly, and slide.
The aim of this paper is to identify and classify the motifs found on buckle-trimmed scarves unique to the Göynük region, and to reveal the symbolic meanings of these motifs.
| Anahtar Kelimeler | Keywords | Göynük, Tokalı Örtme, El Sanatları, Motif Keywords: Göynük, Buckled Covering, Handicrafts, Motif |
|---|
