Açıklama
Özet
Türk kültüründe halk, iç dünyasını, beklentilerini ve acılarını hem sözlü edebiyatın temel taşlarından olan türküler aracılığıyla sese dönüştürmüş ve maddi kültürün önemli bir belgesi olan dokuma tezgâhlarında sembolik motiflere işlemiştir. Bu bağlamda, her iki sanat dalının da ortak ve en güçlü sembollerinden biri “turna” kuşudur. Turnalar; göçmen kuşlar olmaları, katar halinde uçmaları ve tek eşli yaşayarak eşlerinden biri öldüğünde diğerinin de ölümü seçtiği inancıyla Türk kültüründe sadakatin, hasretin ve Tanrı ile insan arasındaki haberciliğin en önemli simgesi olarak kabul edilmektedir. Bu araştırma, nitel araştırma yöntemlerinden içerik analizi deseniyle kurgulanmış olup; türkü metinlerindeki haberci turna imgesi ile Anadolu kilim ve düz dokumalarında yer alan turna motifinin sembolik, kültürel ve anlamsal bütünlüğünü karşılaştırmalı olarak incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırma kapsamında öncelikle, türkülerde dert ortağı, hüznün habercisi ve gurbetteki aşığın sevdiğinden haber sorduğu bir tercüman rolü üstlenen turna metinleri içerik analizine tabi tutulmuştur. Eş zamanlı olarak, uçan turnaların gökyüzünde oluşturdukları V şeklindeki dizilişten ilham alınarak özellikle Toroslar, Antalya, Burdur ve Çanakkale (Ayvacık) yöresi dokumalarına yansıyan turna katarı (turnalı halı) motiflerinin biçimsel ve anlamsal şifreleri incelenmiştir. Sözlü iletişimdeki sesli turna ile maddi kültür öğesi olan dokumalardaki sessiz turna motifinin göstergebilimsel boyutta nasıl birbirini tamamladığı araştırılmıştır. Araştırmanın sonucunda, doğa ile iç içe yaşayan Anadolu insanının söze döktüğü özlem, göç ve sadakat duygularını, görsel bir hafıza olan kilimlere ve dokumalara nasıl aktardığı disiplinler arası bir yaklaşımla ortaya konulmuştur.
Abstract
In Turkish culture, the people have transformed their inner world, expectations, and sorrows into sound through folk songs, which are cornerstones of oral literature, and have also woven them into symbolic motifs on weaving looms, an important document of material culture. In this context, one of the most powerful and common symbols of both art forms is the crane. Cranes, being migratory birds, flying in flocks, and living monogamously—with the belief that one mate chooses death if the other dies—are considered the most important symbols of fidelity, longing, and messengership between God and man in Turkish culture. This research, designed using content analysis, a qualitative research method, aims to comparatively examine the symbolic, cultural, and semantic integrity of the messenger crane image in folk song texts and the crane motif found in Anatolian kilims and flat weaves. As part of the research, the texts of the crane, which plays the role of a confidant, a messenger of sorrow, and an interpreter through whom the lover in exile asks for news from their beloved in folk songs, were first subjected to content analysis. Simultaneously, inspired by the V-shaped formation of flying cranes in the sky, the formal and semantic codes of the crane flock (crane carpet) motifs, particularly those reflected in the textiles of the Taurus Mountains, Antalya, Burdur, and Çanakkale (Ayvacık) regions, have been examined. The semiotic relationship between the vocal crane motif in oral communication and the silent crane motif in textiles, a material culture element, has been investigated. The research concludes with an interdisciplinary approach that reveals how the people of Anatolia, living in harmony with nature, transfer their feelings of longing, migration, and loyalty into rugs and textiles, which serve as a visual memory.
| Anahtar Kelimeler | Keywords | Turna, Türkü, Türk Halk Müziği, Motif, Tekstil, Dokuma. |
|---|
