Açıklama
Özet
Bu çalışma, Erzurum’da Selçuklu ve İlhanlı dönemine ait mimari yapılarda yer alan aslan motiflerini tarihsel, biçimsel ve sembolik açıdan incelemeyi amaçlamaktadır. Türk-İslam sanatında güç, hâkimiyet ve koruyuculuk sembolü olarak önemli bir yere sahip olan aslan figürü, Anadolu Selçuklu mimarisinde figüratif taş süsleme programının dikkat çekici unsurlarından biridir. Araştırma nitel yöntem çerçevesinde yürütülmüş olup ikonografik çözümleme tekniği kullanılmıştır. Erzurum’daki Selçuklu ve İlhanlı dönemine ait anıtsal yapılar, özellikle taçkapı ve cephe yüzeylerinde yer alan aslan figürleri bağlamında analiz edilmiştir. İnceleme kapsamında figürlerin duruş pozisyonu, anatomik stilizasyonu, kompozisyon içindeki konumu ve diğer sembollerle ilişkisi değerlendirilmiştir. Analiz sonucunda Selçuklu dönemine ait örneklerde aslan figürlerinin hacimli ve dinamik bir üslupla işlendiği; İlhanlı döneminde ise daha stilize ve çizgisel bir anlatımın benimsendiği tespit edilmiştir. Ancak biçimsel değişime rağmen figürün mimari program içindeki konumunun korunduğu ve sembolik sürekliliğin devam ettiği görülmüştür. Bu bulgular, aslan motifinin Erzurum’daki taş süsleme geleneğinde yalnızca estetik bir unsur olmadığını; siyasi otorite, güç ve koruyuculuk kavramlarını temsil eden bilinçli bir ikonografik tercih olduğunu göstermektedir.
Anahtar Kelimeler: Erzurum, aslan motifi, Selçuklu sanatı, İlhanlı dönemi, figüratif taş süsleme, ikonografi.
SYMBOLIC CONTINUITY FROM CENTRAL ASIA TO ANATOLIA
Handan Türker, Erzurum Maturation Institute, handanturker0571@gmail.com
Abstract
This study examines ram-shaped tombstones and ram head reliefs located in Erzurum province within the framework of iconographic analysis. In Turkish cultural history, the ram symbolizes power, bravery, protection, and continuity, representing a strong visual indicator of cultural transmission from Central Asia to Anatolia. The tradition of ram-shaped tombstones, particularly concentrated in Eastern Anatolia, attracts attention in terms of historical continuity and identity representation. The research analyzes examples identified in the city center of Erzurum and several districts, focusing on horn morphology, degree of stylization, spatial positioning on tomb structures, and architectural context. The study adopts Erwin Panofsky’s three-stage iconographic method, evaluating the figures through pre-iconographical description, iconographical analysis, and iconological interpretation. Findings reveal that the ram figure functions not merely as a decorative element but as a representation of social identity, symbolic authority, and protective meaning. The exaggerated spiral horn form emphasizes symbolism related to power and continuity, while the placement of the sculpture at the head of the grave suggests a protective function. Erzurum specimens display a regional tendency toward stylistic simplification, where symbolic emphasis is primarily concentrated on horn form rather than ornamental density. By offering a systematic regional iconographic evaluation of Erzurum examples, this study aims to contribute to the literature through a methodological and symbolic interpretation of the ram figure as a multi-layered cultural signifier within Anatolian funerary traditions.
Keywords: Erzurum, ram-shaped tombstone, iconography, animal symbolism, cultural continuity.
| Anahtar Kelimeler | Keywords | Erzurum, aslan motifi, Selçuklu sanatı, İlhanlı dönemi, figüratif taş süsleme, ikonografi. |
|---|
